Over de decaan die opstapte
Artikel gepubliceerd op 28 September 2015 om 12:15
Ex-decaan Georges Declercq    
© Emily Schennach

Georges Declercq versus Paul De Knop

In maart 2014 citeerde De Moeial voormalig Letteren en Wijsbegeertedecaan Georges Declercq nog dat het 'moeilijk is om tegen de tijdsgeest in te roeien'. Het daaropvolgende artikel kopt dat die decaan deze zomer ontslag heeft genomen wegens interne strubbelingen met het rectoraat. Karin Nys is ondertussen de nieuwe decaan van de faculteit Letteren en Wijsbegeerte (LW) geworden en er is een werkgroep bezig met een toekomstplan voor de faculteit.

Sinds het vertrek van de opleiding Communicatiewetenschappen naar de faculteit Economische en Sociale Wetenschappen en Solvay Busines School (ES) heeft de faculteit LW het financieel moeilijk. Een universiteit wordt gefinancierd door het financieringsdecreet waarbij de universiteit de financiële middelen verdeelt over de verschillende faculteiten, rekening houdend met een aantal factoren zoals het aantal studenten en het aantal onderzoeken enzovoort. In principe is het zo dat de faculteiten dan via het allocatiemodel zelf kunnen beslissen hoeveel geld er doorvloeit naar de specifieke vakgroepen binnen de faculteit. Het vertrek van Communicatiewetenschappen, dat de grootste vakgroep binnen LW was, en dus het meeste geld naar de faculteit deed stromen, betekende een financiële aderlating voor de faculteit. Het schoentje begon te wringen bij de toedeling van financiële mogelijkheden van de universiteit naar de faculteiten. Zo zijn er rode faculteiten (die meer kosten dan dat ze inbrengen) en groene (die meer inbrengen dan dat ze kosten).

Omdat de universiteit niet zomaar kan knippen in het toegedeelde budget, bestaat er een solidariteitsmechanisme waarbij de financieel sterkere faculteiten de zwakkeren helpen. “We vragen natuurlijk wel aan de rode faculteiten om op termijn de nodige beslissingen te nemen zodat die financiële problemen zullen verdwijnen. Anders betalen andere faculteiten daarvoor. Die vraag is aan alle faculteiten gesteld, en dus ook aan LW, dat een rode faculteit is”, aldus rector Paul De Knop. “We hebben ook vastgesteld dat het facultaire beleidsplan van LW, dat wel goedgekeurd werd door de Raad van Bestuur, vooral een samenraapsel was van beleidsplannen van de vakgroepen. Er is geen overall beleidsplan voor de volledige faculteit. Op die twee vragen wilden we een antwoord van de faculteit”, zegt De Knop.

"Mijn vice-rectoren zeiden dat ik de faculteit moest overnemen."

Paul De Knop

Convocatie 

Dan zijn er ook nog de Soete-normen die dateren van zeven à acht jaar geleden. Die komen voort uit een commissie die oordeelt of universiteiten rationeel omgaan met de onderwijsmiddelen. Zit je als opleiding onder die normen, dan moet je rationaliseren. De VUB heeft geprobeerd uitzonderingsmaatregelingen te verkrijgen. Daarbij zijn deze normen nu dus niet politiek bepaald. Maar met elke nieuwe minister van Onderwijs kan het beleid natuurlijk veranderen. Paul De Knop is bang dat deze misschien ooit wel toegepast kunnen worden. “Op een strategisch seminarie hebben we dus verwacht dat alle (rode) faculteiten hierop een antwoord zouden geven. Wij hebben aan de decanen gevraagd, die eventueel bedreigd zijn door deze normen: ‘stel dat het parlement deze Soete-normen gaat hanteren; wat is dan uw plan en hoe gaat u daarmee om?’ Georges Declercq weigerde daar destijds over te praten zonder eerst zijn facultair bestuur te consulteren. Ik zeg dan: ‘Ja maar Georges, we zitten hier nu toch samen, je kan me toch tenminste jouw visie geven?’ Dat wilde hij niet doen en ik respecteer dat hij eerst zijn eigen bestuur wilde raadplegen. Raadpleeg dan uw bestuur. Maar na een aantal maanden had ik nog steeds geen antwoorden ondanks een brief die ik naar Georges Declercq heb gestuurd met concrete vragen. Mijn vice-rectoren zeiden toen dat ik de faculteit moest overnemen, dat mag een rector in principe altijd doen. Een decaan is immers een vervanging van een rector. Maar dat wilde ik niet doen en dus heb ik het facultair bestuur geconvoceerd; ik moet immers ook antwoorden aan de Raad van Bestuur”, vertelt De Knop.

Out of the box

Het is die convocatie van de rector die Georges Declercq heeft doen beslissen om zijn onmiddellijke ontslag in te dienen. Volgens hem was er tot mei niets bijzonders aan de hand en waren er geen signalen vanuit het rectoraat dat er dringend iets moest gebeuren.

“Op 27 april heb ik nog een uur met de rector over verschillende dossiers gesproken. Midden mei veranderde de sfeer en werd plots, via de administratie, het bestuur van de faculteit geconvoceerd. Na een paar e-mails heb ik uiteindelijk uitleg gekregen van de rector; er was blijkbaar sprake van een klachtenstroom van de faculteit naar het rectoraat toe. Op 1 juni heb ik nog toelichting gegeven over de besparingen aan de rector. Twee weken later komt er dan die fameuse brief van de rector aan mij gericht. De rector wilde initiatief nemen, hij maakte zich zorgen over de klachtenstroom en de instellingsreview van 2016. Het was een hele opsomming van dingen waardoor je de indruk zou krijgen dat er op de faculteit een groot probleem is, terwijl wij die perceptie helemaal niet hadden. Even later krijgen we te horen dat de rector persoonlijk de vergadering van het faculteitsbestuur zou bijwonen. Toen heb ik onmiddellijk mijn ontslag ingediend. Als je niet meer vrij kan praten over het antwoord op de brief van de rector, omdat hij zelf aanwezig zal zijn, dan heb je geen vrij gesprek meer. Ik vond dat hij toen toch wel overdreef”, vertelt Declercq.

De brief van de rector naar Georges Declercq dateert van 12 juni 2015 en omschrijft een aantal uitdagingen en aanbevelingen voor de faculteit. Zo vroeg de rector om antwoorden op een aantal concrete (financiële) vragen en deed ook het voorstel om een werkgroep van jonge ZAP-leden (Zelfstandig Academisch Personeel, nvdr) aan te stellen.

"In die brief heb ik om antwoorden gevraagd die ik al zes maanden lang gesteld heb aan de faculteit waarbij ik ook een aantal aanbevelingen heb gedaan, zoals het opstellen van een werkgroep van jonge mensen die out of the box kunnen denken. Daar zitten ook mensen van buiten de faculteit bij. De decaan heeft dat beschouwd als bemoeienissen. Ondertussen waren ook de vakgroepen Filosofie en Geschiedenis aan het nadenken om de faculteit te verlaten. Op dat moment hadden we bijvoorbeeld ook de Grexit en ik wilde geen extra problemen creëren, maar de huidige problemen die er zijn oplossen. U mag schrijven dat de rector zich hier nu mee bemoeit, maar stel u voor dat ik dat niet deed, en ik me niet zou bemoeien met een faculteit waarbij mensen met getrokken messen tegenover elkaar staan en niet met antwoorden komen op fundamentele vragen van de Raad van Bestuur. Als men mijn visie of die van vice-rectoren niet wil volgen, so be it, maar dan moeten we wel zien dat er resultaten komen. Ik vind het jammer dat Georges Declercq dat besluit genomen heeft”, aldus De Knop.

"Dat nieuwe beleidsplan wordt niet hier op de faculteit geschreven, maar op het rectoraat."

Georges Declercq

Internationaal fenomeen 

Volgens Georges Declercq is er pas na zijn ontslag een crisissfeer gegroeid en hij kijkt met argwaan naar de werkgroep die het toekomstplan van de faculteit moet ontwerpen. Die werkgroep valt onder de leiding van Roland Pepermans van de faculteit Psychologie en Educatie.

“Ondertussen is die fameuse werkgroep geïnstalleerd en is men druk bezig met drastische hertekeningen van de faculteit. Ik ga mij voorzichtig uitdrukken: dat is niet allemaal uit vrije wil en toch wel top-down bepaald. Dat nieuwe beleidsplan, of toekomstplan, wordt niet hier op de faculteit geschreven, maar op het rectoraat. Er is een enorm gebrek aan kennis over deze faculteit en onze opleidingen op het rectoraat. Ze willen ongelooflijke dingen doen zoals een brede eerste bachelor creëren. Dat soort ideeën staan haaks op de realiteit en ze denken dat studenten zich daarvoor zouden inschrijven. Het moet allemaal zo snel gaan en dat met druk van het rectoraat. Snelle beslissingen zijn zelden goede beslissingen. Eenmaal we die tekst krijgen, zal er geen tijd meer zijn om een vergadering samen te roepen en kunnen we dat niet deftig bekijken. Ik vind dat onverantwoord. Het heeft uiteindelijke allemaal te maken met rendementsdenken en de rector ziet zich als een bedrijfsleider."

"Die besparingen op de zachte wetenschappen is een internationaal fenomeen. Wij zitten in een hoek waar de klappen vallen omdat wij weinig middelen kunnen genereren. Wij kosten geld en dus wil men ons samenvoegen en gezamelijke opleidingsonderdelen creëren. Op termijn is dat toch gewoon om minder personeel nodig te hebben. Ik houd mijn hart vast voor de naam van die samengevoegde vakgroepen: ‘HIFI’ wordt er plots gezegd. Historie en filosofie. Ja, de collega’s zijn creatief. Je hebt hier de realisten die zeggen dat we moeten redden wat er te redden valt en dus moeten we compromissen sluiten. Ik ben principiëler: eens je begint te onderhandelen, heb je verloren. We staan op een hellend vlak. In ieder geval: ik heb geen spijt dat ik ontslag heb genomen. In die omstandigheden wilde ik het niet meer doen. Ik benijd de nieuwe decaan (Karin Nys, nvdr) niet. In feite moet zij het plan van het rectoraat uitvoeren. Wat is dan je vrijheid? Wat is dan je autonomie?”, vraagt Declercq zich af.