De medaillekwestie die Sint-Verhaegen gijzelde
Artikel gepubliceerd op 16 december 2014 om 17:07
De tekening van de medaille. Op de medaille zelf is de davidster eerder miniscule.    

Censuur. Niet meteen de associatie die Sint-Verhaegen, de jaarlijkse en gezamenlijke herdenking van Théodore Verhaegen aan ULB en VUB, oproept. Toch ging het op de editie van 2014 over niets anders. Aan de basis ligt een controversiële medaille.

Sint-Verhaegen is meer dan enkel een carnavaleske optocht. Dat is het slechts voor de buitenstaander die, al dan niet toevallig, hartje Brussel aandoet op 20 november. Het is eigenlijk de officiële feestdag van Vrijzinnig Brussel.

Het hart van de organisatie zijn in de eerste plaats het Brussels Studentengemeenschap (BSG), de koepel van VUB-kringen, en haar ULB-tegenhanger Association des Cercles Etudiants (ACE). Rond die twee koepels beweegt zich echter een grote invloedssfeer: verenigingen met (oud-)studenten en vrijzinnigen voor wie Sint-Verhaegen eveneens een jaarlijkse mijlpaal is. In die periferie wil er weleens frictie ontstaan.

Kiezen of delen

Zo ging het althans met het ontwerp van de medaille. Dat ontwerp verschilt naargelang het jaarlijkse thema van Sint-Verhaegen. Tijdens St V zijn de medailles dan te koop voor zeven euro. Heel wat kringleden spelden het kleinood op hun klak. Dit jaar kozen BSG en ACE als thema: Wereldwijde oorlog, geen wereldoorlog? Maxime Opsomer, voorzitter van het BSG: “Hiermee wilden we de massa aan herdenkingen rond de Eerste Wereldoorlog in contrast plaatsen met de vele oorlogen die vandaag nog woeden.”

Op de tekening: een student met klak die een man sodomiseert. Die man lijkt te refereren aan een Syriëstrijder, maar draagt ook een christelijk kruis om de hals en een armband met davidster. Dat laatste, ogenschijnlijk een nazi-armband waarop de davidster het hakenkruis vervangt, zou uiteindelijk de aanleiding zijn voor het bannen door de ULB.

“Maar”, zegt Opsomer, “dat was niet het originele ontwerp. Het kruis en de armband hebben we pas later laten toevoegen. Oorspronkelijk ging het dus enkel om een extremist, zonder kruis en armband.” Sommige ULB-studenten waren niet zo gelukkig met dit ontwerp, weet Opsomer: “Wij wilden oorspronkelijk enkel een extremist. Onze bedoeling was om extremisme in zijn geheel te veroordelen, niet enkel religie. In die extremist kan je zien wat je wil. Je zou er bijvoorbeeld ook perfect een IRA-militant in kunnen herkennen, maar sommigen zagen de afgebeelde man als Syriëstrijder. Binnen ACE waren er daarom klachten dat de medaille te veel gericht was op religie, en meer bepaald de islam.”

Als het ontwerp van de medaille niet per ongeluk gelekt was, dan was er van al de heisa geen sprake geweest.

Maxime Opsomer, voorzitter BSG


ACE en BSG hebben het ontwerp bijgevolg aangepast en kruis en armband toegevoegd. Opsomer: “Op die manier wilden we vermijden dat extremisme beperkt zou worden opgevat als religieus extremisme. De nieuwe medaille is dan ook niet alleen een fuck you aan extremisme en religieus fanatisme, maar ook aan zionisme en negationisme.”

Het lek

“Als het ontwerp van de medaille niet per ongeluk gelekt was, dan was er van al de heisa geen sprake geweest”, vertelt Opsomer, terugblikkend op de feiten een kleine week na St V. Een simpele verstrooidheid moet het geweest zijn. “Iemand van het ACE zou een e-mail in de ACE-inbox, met daarin het verzoek om de tekening te mogen ontvangen, te goeder trouw beantwoord hebben. Die persoon heeft de tekening inderdaad doorgestuurd.” En toen was het hek van de dam.

De ontvanger van de tekening zou iemand van de Oudstudentenbond van de ULB (UAE) geweest zijn. Opsomer: “Je moet weten dat de UAE erg veel leden heeft. De bond telt bijvoorbeeld zo’n 14.000 leden in Frankrijk. De tekening is dan intern binnen de UAE verspreid, zonder een woordje uitleg van onzentwege.” En dat is niet de bedoeling. “Normaal gezien blijft de medaille geheim tot de dag van St V. In onze officiële toespraken kunnen wij als kringkoepels de keuze voor de medaille toelichten en onze keuze verdedigen. Maar die volgorde is buiten onze wil overhoop gehaald. Neem nu de kleurencombinatie: witte achtergrond met rode rand. Dat is een verwijzing naar een stopbord. Maar dat kwam natuurlijk niet naar buiten.”

In plaats van een medaille die omstandig wordt toegelicht door de studenten op de dag van Sint-Verhaegen zelf, kwam nu de tekening van de medaille zonder enige toelichting naar buiten. Op 14 november pakte La Capitale ermee uit op haar website. Zes dagen voor Sint-Verhaegen.

Overgave

“Een week voor St V heeft de voorzitter van ACE me gebeld. Ze zouden de medaille niet uitbrengen”, zegt Opsomer. “Even speelden we met het idee om een gaatje te boren in de medaille, precies op de plek van de armband, om het verbod van de ULB te vermijden. Maar dat hebben we uiteindelijk niet gedaan.” Opsomer is toen zelf naar de dienst Studentenbeleid van de VUB gestapt. “Daar was men formeel: ‘Dit is censuur’, zeiden ze.”

Op 18 november, twee dagen voor Sint-Verhaegen, kwam de kwestie op het Bestuurscollege van de VUB. Opsomer: “De rector had me gevraagd om vooraf een standpunt te formuleren. Ook de Oudstudentenbond, Studentenraad en studiekring Vrij Onderzoek (VO) hebben hun mening gegeven.” Allen, ook Libre Examen – ULB-tegenhanger van Vrij Onderzoek – waren tegen de censuur.

Ik heb nooit geweten dat een instelling een medaille verboden heeft. Ik was dan ook verbaasd toen ik het nieuws vernam.

Norbert Van Yperzeele (niet de tekenaar van deze medaille, nvdr)


Een van de beweegredenen van VO: “De St V-stoet wordt al sinds haar beginjaren gebruikt om maatschappelijke problemen aan te kaarten, zoals Apartheid (een blanke hand die het bloed uit een zwart Afrikaans continent perst), misbruik in de kerk (zeer plastisch uitgebeeld), de splitsing van België, ... noem maar op.” VO sluit af met: “Als men zou instemmen met het verzoek van een belangengroep tot censuur van deze afbeelding, gaat men het denken wél onderwerpen aan een belang en niet aan de feiten zelf, wat het einde is van alle denken.”

Opsomer: “Rector De Knop vond het ontwerp persoonlijk dan wel wansmakelijk, maar hij respecteerde onze stem.” De VUB besloot tijdens het Bestuurscollege om zich neutraal op te stellen. Het BSG mocht de medailles nu sowieso verspreiden.
Dat betekende een opluchting voor Opsomer. “Die steun deed wel deugd. ’s Anderendaags, op woensdag, hebben we dan een regeling getroffen met het ACE.” Het BSG nam de volledige oplage aan medailles over van ACE, maar moest er wel voor zorgen dat de woorden ‘ACE’ en ‘ULB’ van de medailles zouden verdwijnen. In allerijl werden de medailles machinaal bewerkt om de bewuste letters ervanaf te slijpen.

Druk van ULB heeft Opsomer nooit persoonlijk ervaren. In tegenstelling tot zijn collega, Maxime Godfroid van het ACE. Tegen hem zou het ULB-rectoraat zelfs gedreigd hebben met een tuchtprocedure als de medaille door ACE verspreid zou worden.

Limiet

Het thema van de medailles zoekt altijd wel de grens op. Dat meent ook Norbert Van Yperzeele, jarenlang de huistekenaar van alles wat met vrijzinnige studentikoziteit te maken heeft. Recentelijk tekende hij nog de affiche voor het Vrijzinnig Zangfeest. “Ik ben de tel kwijtgeraakt, zoveel ontwerpen heb ik al getekend”, aldus Van Yperzeele.

Begrijpt hij het verbod van de ULB? “Neen, ik begrijp dat niet. De medailles zijn steeds relatief cru geweest. Maar dat is juist goed: ze dienen juist om zaken op een ironische, cynische of sarcastische manier onder de aandacht te brengen. En ja, dan komen er weleens wat blote borsten, fellatio’s of fallussen aan te pas.” Van Yperzeele herinnert zich geen precedent. “Ik heb nooit geweten dat een instelling een medaille verboden heeft. Ik was dan ook verbaasd toen ik het nieuws vernam.”

“Natuurlijk hebben we er over nagedacht”, zegt Opsomer over de armband. “Maar we hebben niet getwijfeld. We wilden gewoon een statement maken, alleen hebben we niet de kans gekregen om dat toe te lichten.” De controverse heeft alvast één positieve kant. “De medailles waren al heel snel uitverkocht. We wilden van de hele situatie ook niet profiteren, en daarom hebben we de prijs verlaagd van zeven naar vijf euro.”

Eddy Caekelberghs, voorzitter van de UAE (Oudstudentenbond van de ULB) noch het ACE wensten te reageren.